ทำไมเราหาวตามคนอื่น วิทยาศาสตร์เบื้องหลังการหาวติดต่อที่น่าทึ่ง

ลองสังเกตตัวเองดู เวลาเห็นใครสักคนหาว ไม่ถึงสิบวินาทีเราก็มักจะหาวตาม บางคนแค่อ่านย่อหน้านี้ที่มีคำว่าหาวซ้ำๆ ก็เริ่มรู้สึกอยากหาวแล้ว เรื่องเล็กๆ นี้ดูไร้สาระ แต่จริงๆ แล้วมันเป็นหนึ่งในปรากฏการณ์ที่นักประสาทวิทยาสนใจมาก เพราะมันเชื่อมโยงกับเรื่องใหญ่อย่างความเห็นอกเห็นใจของมนุษย์

หาวคืออะไรกันแน่

การหาวคือการอ้าปากกว้าง สูดลมหายใจเข้าลึก แล้วปล่อยออก กินเวลาประมาณสี่ถึงเจ็ดวินาที เกิดขึ้นได้ตั้งแต่ตอนเป็นทารกในครรภ์ตั้งแต่อายุครรภ์ประมาณสิบเอ็ดสัปดาห์ และพบในสัตว์มีกระดูกสันหลังแทบทุกชนิด ตั้งแต่ปลา นก ไปจนถึงสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

ความเชื่อเดิมที่ว่าเราหาวเพราะสมองขาดออกซิเจนนั้น **ถูกงานวิจัยหักล้างไปแล้ว** เพราะการให้คนหายใจอากาศที่มีออกซิเจนสูงขึ้นไม่ได้ทำให้หาวน้อยลง

ทฤษฎีที่ได้รับความสนใจที่สุดตอนนี้

สมมติฐานที่มีน้ำหนักที่สุดในปัจจุบันคือการหาวช่วยระบายความร้อนของสมอง สมองทำงานได้ดีในช่วงอุณหภูมิที่แคบมาก และการสูดลมเย็นเข้าไปพร้อมกับการยืดกล้ามเนื้อขากรรไกรจะเพิ่มการไหลเวียนของเลือดบริเวณศีรษะ ช่วยพาความร้อนออก

สิ่งที่สนับสนุนทฤษฎีนี้คือมีการทดลองพบว่าคนหาวบ่อยขึ้นเมื่ออุณหภูมิแวดล้อมอยู่ในช่วงที่ต่ำกว่าอุณหภูมิร่างกายเล็กน้อย แต่หาวน้อยลงเมื่ออากาศร้อนจัดจนการระบายความร้อนไม่ได้ผล และคนที่วางถุงเย็นบนหน้าผากจะหาวตามคนอื่นน้อยลงอย่างชัดเจน

แล้วทำไมมันถึงติดต่อกันได้

นี่คือส่วนที่น่าสนใจที่สุด การหาวตามคนอื่นเกี่ยวข้องกับระบบในสมองที่เรียกว่าเซลล์ประสาทกระจกเงา ซึ่งเป็นกลุ่มเซลล์ที่ทำงานทั้งตอนที่เราทำอะไรบางอย่างเอง และตอนที่เราเห็นคนอื่นทำสิ่งเดียวกัน มันคือระบบเดียวกับที่ทำให้เรายิ้มตามคนที่ยิ้มให้ หรือรู้สึกเจ็บแทนเวลาเห็นคนอื่นบาดเจ็บ

หลักฐานที่ชัดที่สุดคือ **เรามีแนวโน้มหาวตามคนที่เราสนิทมากกว่าคนแปลกหน้า** งานวิจัยที่ติดตามพฤติกรรมคนนับร้อยพบว่าลำดับความแรงเรียงจากมากไปน้อยคือ ญาติสนิท เพื่อน คนรู้จัก และคนแปลกหน้าตามลำดับ

เด็กเล็กไม่หาวตาม

เด็กอายุต่ำกว่าสี่ถึงห้าขวบมักไม่หาวตามคนอื่น ซึ่งตรงกับช่วงวัยที่สมองส่วนที่เกี่ยวกับการเข้าใจความรู้สึกของผู้อื่นยังพัฒนาไม่เต็มที่ นักวิจัยจึงใช้การหาวตามเป็นหนึ่งในเครื่องมือคร่าวๆ ในการศึกษาพัฒนาการด้านความเห็นอกเห็นใจ

หมาก็หาวตามคนได้

มีงานวิจัยที่พบว่าสุนัขหาวตามเจ้าของได้ และหาวตามเจ้าของมากกว่าคนแปลกหน้า ซึ่งบางคนตีความว่าเป็นร่องรอยของสายสัมพันธ์ที่สุนัขพัฒนาขึ้นจากการอยู่กับมนุษย์มานับหมื่นปี

หาวบ่อยผิดปกติควรระวังไหม

การหาวเป็นเรื่องปกติมาก แต่ถ้าหาวถี่มากผิดปกติทั้งที่นอนพอ โดยเฉพาะเมื่อมีอาการอื่นร่วม เช่น เหนื่อยง่ายผิดปกติ ใจสั่น หรือปวดหัวเรื้อรัง ควรปรึกษาแพทย์ เพราะบางครั้งการหาวถี่สัมพันธ์กับภาวะพักผ่อนไม่พอเรื้อรัง ผลข้างเคียงของยาบางชนิด หรือปัญหาสุขภาพอื่นที่ควรตรวจให้แน่ใจ

สรุป

การหาวตามคนอื่นไม่ใช่เรื่องมารยาทหรือความง่วงอย่างเดียว แต่เป็นหน้าต่างเล็กๆ ที่เปิดให้เห็นว่าสมองมนุษย์ถูกออกแบบมาให้เชื่อมกับคนรอบตัวอย่างอัตโนมัติ ครั้งหน้าที่คุณหาวตามใครสักคน ให้รู้ไว้ว่านั่นอาจเป็นสัญญาณเล็กๆ ว่าสมองคุณกำลังบอกว่าคนคนนั้นสำคัญกับคุณมากกว่าที่คิด